Türkiye’de her yıl yaklaşık 19 bin erkeğe tanı konulan prostat kanseri, erken evrede çoğu zaman belirti vermeden ilerliyor. Mahremiyet endişeleri ve toplumsal tabular nedeniyle sağlık kontrollerinin ertelenmesi en büyük engeli oluştururken; Türk Tıbbi Onkoloji Derneği Movember – Prostat Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında ‘sessizliği bozma’ çağrısı yapıyor. Uzmanlar; bazı meslek gruplarının prostat kanseri açısından daha çok risk taşıdığına dikkat çekerken, kişiselleştirilmiş tedavi döneminin tüm kanserlerde olduğu gibi prostat kanserinde de öne çıktığını belirtiyor 2-3

Dünyada her yıl yaklaşık 1,5 milyon kişiye tanısı konulan prostat kanseri, erken evrede çoğu zaman belirti vermeden ilerleyebiliyor. 4 Ancak hastalıkla mücadeledeki en büyük engellerden biri yalnızca belirtilerin yokluğu değil; mahremiyet endişesi, utanma ve toplumsal tabular nedeniyle sağlık kontrollerinin ertelenmesi, hastalığın konuşulmaması ve hatta tedaviden uzaklaşılması oluyor. Tanı ve tedavi sürecinde bu iki sessizliğin de aşılması gerektiğine dikkat çeken Türk Tıbbi Onkoloji Derneği, Movember – Prostat Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında erkekleri düzenli sağlık kontrollerine, kişisel risklerinin farkında olmaya ve hastalık hakkında açıkça konuşmaya davet ediyor.
Türkiye’de her yıl yaklaşık 19 bin erkeğe prostat kanseri tanısı konuluyor
Türkiye’de erkeklerde en sık görülen ikinci kanser türünün prostat kanseri olduğuna dikkat çeken Türk Tıbbi Onkoloji Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Bülent Karabulut, “Ülkemizde de her yıl yaklaşık 19 bin kişiye prostat kanseri tanısı konuluyor. 5 Türkiye’de her yıl yaklaşık 4 bin 800 kişi bu hastalık nedeniyle hayatını kaybediyor. 6 Toplumda daha çok ileri yaş hastalığı olarak bilinse de prostat kanserini yalnızca yaşlı erkeklerin sorunu olarak görmemeliyiz. Hastalık artık 40’lı yaşlarda da görülebiliyor. Bu nedenle erkeklerin kişisel risklerinin farkında olması ve sağlık kontrollerini ertelememesi büyük önem taşıyor. Sessizce ilerleyebilen prostat kanseri, vakaların yüzde 30’unda hiçbir şikâyete yol açmadan seyrediyor. 7 İdrar yapma güçlüğü, sık idrara çıkma, bel ve sırt ağrıları, idrarda kan görülmesi gibi şikayetler ortaya çıktığında vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır” diye konuştu.
Birinci derece 2 akrabasında prostat kanseri öyküsü olanlarda risk 4 kat artıyor
Prof. Dr. Karabulut: “Hastalığın genetik haritası incelendiğinde ise aile geçmişinin hayati önemi ortaya çıkıyor: Babasında kanser öyküsü olan erkeklerde risk 2 kat, kardeşinde olanlarda 3 kat artış gösteriyor. Ailede birinci derece iki veya daha fazla yakınında örneğin hem baba hem de erkek kardeşin kanser öyküsü taşıması durumunda ise bu risk toplum ortalamasının 4 katına ulaşıyor” dedi. 8
Mesleğiniz prostat kanseri riskini artırıyor olabilir mi?
Çalışma hayatındaki bazı koşulların ve mesleki maruziyetlerin prostat kanseriyle ilişkili olabileceğine dikkat çeken Prof. Dr. Karabulut, bu alanda yapılan farklı araştırmaların bulgularını şöyle değerlendirdi: “Mesleki maruziyetler, prostat kanseri açısından üzerinde durulması gereken konular arasında yer alıyor. Bir meta-analizde itfaiyecilerde prostat kanseri görülme sıklığı genel nüfusa kıyasla yüzde 21 daha yüksek bulunurken, petrol endüstrisi çalışanlarında bu oran yüzde 13 olarak hesaplanıyor. Tarım işçilerinde özellikle yoğun pestisit maruziyetinin riskle ilişkili olabileceği, uzun mesafeli uçuş yapan pilotlarda ise uçuş saatleri arttıkça prostat kanseri riskinin yükselebileceği bildiriliyor. Bu bulgular, kimyasal maruziyetler ve biyolojik ritmi etkileyen çalışma koşullarının uzun vadeli sağlık etkilerinin daha yakından araştırılması gerektiğini gösteriyor. Erkeklerin mesleki geçmişlerini ve maruz kaldıkları çalışma koşullarını da sağlık değerlendirmelerinde hekimleriyle paylaşmaları bu açıdan önemli.” 9-10-11-12
Coğrafya prostat kanseri için kader olmasın
Prof. Dr. Karabulut sözlerine söyle devam etti: “Prostat kanseri tedavisi gören hastalarımızla hemen her kontrolde karşılaştığımız sorulardan biri, ‘Bu tedaviyi ne zaman sonlandıracağız?’ oluyor. Bu sorunun arkasında yalnızca tedavi sürecinin getirdiği fiziksel zorluklar değil, cinsel yaşam üzerindeki etkiler, eş ilişkilerinde yaşanan değişimler ve günlük yaşama yansıyan kaygılar da bulunuyor. Tedavi sürecinde bu tür etkiler görülebiliyor; ancak hastalarımızın bunlarla baş başa kalması gerekmiyor. Tedavi sonrasında yaşam kalitesini ve cinsel fonksiyonları desteklemeye yönelik farklı seçenekler mevcut. Gerektiğinde psikolojik destek, aile terapileri ve eşlerin de sürece dahil edildiği görüşmelerle bu sorunların aşılmasına yardımcı olabiliyoruz. Burada önemli olan, hastaların yaşadıkları değişimleri hekimleriyle konuşmaktan çekinmemeleri. Toplumumuzda bu konular rahatça dile getirilemiyor. Oysa hastanın kaygılarını paylaşabilmesi, doğru desteğe ulaşmasının ilk adımı. Sosyal gerçekleri göz ardı ederek kanser tedavisi yürütemeyiz. Tedaviye yalnızca fiziksel bir süreç olarak değil, hastanın psikolojik, sosyal ve aile yaşamını da kapsayan bir bütün olarak bakmalıyız. Amacımız yalnızca hastalığı tedavi etmek değil, hastalarımızın yaşam kalitesini de korumak. Coğrafya prostat kanseri için kader olmasın. Erkeklerimiz çekinmeden hekimleriyle konuşmalı.”
Prostat kanseri 15 yıl önceden sinyal verebilir mi?
Türk Tıbbi Onkoloji Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Doç. Dr. Tülay Eren ise şunları söyledi: “Yeni araştırmalar, prostat kanserinde erken tanı ve risk değerlendirmesi açısından da dikkat çekici sonuçlar ortaya koyuyor. Yapılan bir çalışmada yaklaşık 16 yıl boyunca takip edilen erkeklerin kan örneklerinde 6 binden fazla protein inceleniyor. Bu gruptan prostat kanseri tanısı alan 982 erkeğin kan örneklerinde 15 yıl öncesinde bile prostat kanseriyle ilişkili 12 protein belirlendi. Ayrıca hastalığın agresif seyriyle bağlantılı yedi protein tespit edildi. Bu sonuçlar, prostat kanserinin biyolojik izlerinin klinik tanıdan çok önce ortaya çıkabileceğini gösteriyor. Henüz rutin kullanımda bir erken tanı testi söz konusu değil; ancak bu çalışma, gelecekte hastalık riskinin daha erken belirlenmesi ve agresif seyir gösterebilecek hastaların önceden saptanması açısından yeni araştırmalara ışık tutması açısından önemli.” 13
Prostat kanseri tedavisinde yeni dönem: Yaşam kalitesi ve yapay zeka
Doç. Dr. Eren sözlerine şöyle devam etti: “Prostat kanseri tedavisinde asıl hedef testosteronu baskılamak. Testosteron yalnızca testislerden değil, böbrek üstü bezlerinden ve tümör hücrelerinden de salgılanabilir. Bu noktada prostat kanseri tedavisinde sadece hormon seviyesini düşürmeyi değil, kanser hücresinin androjenle olan bağını tamamen kesmeyi hedefliyoruz. Günümüzde prostat kanserinde hastalığın evresi, tümörün biyolojik özellikleri ve hastanın genel sağlık durumuna göre farklı sistemik tedavi seçenekleri bulunmaktadır. Prostat kanserinde tedavi yaklaşımı, hastalığın kontrolünün yanı sıra tedaviye bağlı yan etkilerin yönetilmesini ve yaşam kalitesinin korunmasını gözetirken, gelecekteki tedavi stratejileri de yalnızca hastalığı kontrol altına almayı değil, hastaların yaşam kalitesini sürdürmeyi hedeflemektedir. Bu alandaki çalışmalar dört temel hedef etrafında şekilleniyor: Kanser riskini azaltmak için sağlıklı yaşam alışkanlıklarını desteklemek, yüksek riskli grupları belirlemek, hastalığı mümkün olan en erken aşamada saptamak ve tedavi sürecinde cinsel fonksiyonlar başta olmak üzere yaşam kalitesini korumak. Yapay zeka uygulamaları da bu dönüşümün önemli bileşenlerinden biri olarak öne çıkıyor. Patoloji incelemelerinde şüpheli alanların belirlenmesine yardımcı olabilen yapay zeka teknolojileri, hekimlerin değerlendirmelerini destekleyerek tanı süreçlerine katkı sağlayabiliyor. Ancak nihai tanı ve tedavi kararlarında hekimin klinik değerlendirmesi temel önemini koruyor.” 14
Aynı tanıyı alan iki erkeğin tedavisi neden farklı olmalı?
Prostat kanseri tedavisinde tümörün biyolojik özelliklerine göre kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarına dikkat çeken Tıbbi Onkoloji Uzmanı Doç. Dr. Okan Avcı, şu bilgileri verdi: “Genel kabul gören bilginin aksine tanıda PSA yüksekliği tek başına bir ölçüt değil.15 PSA, MR, biyobelirteçler ve kişisel risk değerlendirmesini birleştiren yaklaşımlar tanı sürecinde önem kazanıyor. 16 Bu süreçte erkeklerin mahremiyet endişesiyle ertelediği fiziki muayene de tanının en kritik halkalarından birini oluşturuyor. Hastalıktan korunmanın ve erken teşhisin en temel yolu ise 50–70 yaş aralığındaki her erkeğin yılda bir kez ürolojik muayeneden geçmesi. Aile öyküsü olanlar kontrollerine 45 yaşından itibaren başlamalı. Tedavi sürecinde ise, kılavuzlar önemli bir yol haritası sunuyor ancak esas olan, hastanın ve tümörün özelliklerine göre kişiselleştirilmiş tedavi planları oluşturmak. Onkolojide kişiselleştirilmiş tedavi, tümörün biyolojik özelliklerine uygun tedavinin belirlenmesini esas alıyor. Bu kapsamda BRCA1, BRCA2, HRR ve ATM gibi genetik mutasyonların genomik testlerle saptanması, bazı hastalarda hedefe yönelik akıllı ilaçların kullanılmasına olanak sağlıyor. Aynı tanıyı alan iki erkek hastanın tümör biyolojisi farklı olabileceğinden tedavi yaklaşımları da birbirinden farklılaşabiliyor. Hedefimiz doğru hastaya, doğru zamanda, tümörün biyolojisine en uygun tedaviyi sunmak.”
Prostat Sağlığı ve Genel Sağlık için 6 Önemli Adım
Doç. Dr. Avcı, prostat kanserine karşı bireylerin sağlıklarını korumaları için altı altın kuralı açıkladı:
- Düzenli egzersiz: Yaşam rutinine düzenli egzersiz mutlaka dahil edilmeli.
- Doğal ve dengeli beslenme: Beslenme alışkanlıklarında Akdeniz diyeti esas alınmalı. İşlenmiş gıdalardan, aşırı tuz, yağ ve karbonhidrattan kaçınılarak; mevsiminde sebze, meyve ve doğal gıdalar tercih edilmeli.
- Stresten ve zararlı alışkanlıklardan uzak durma: Aşırı yorgunluk yaratan iş ortamlarından, stresten ve sigara gibi kötü alışkanlıklardan uzak durulmalı.
- Çevresel risklerden korunma: Zararlı çevresel faktörlere, kimyasallara karşı dikkatli olunmalı.
- Düzenli ve yeterli uyku: Vücudun biyolojik saatini ve hormonal dengesini korumak için düzenli bir uyku rutini oluşturulmalı, her gece yeterli ve kaliteli uyumaya özen gösterilmeli. Özellikle gece geç saatlere kadar uyanık kalmaktan ve uyku düzenini bozabilecek alışkanlıklardan kaçınılmalı.
- Kişiselleştirilmiş tarama: 50 yaşını geçen her erkek, herhangi bir şikayeti olmasa bile prostat kanseri riskini ve PSA testinin kendisi için uygun olup olmadığını hekimiyle değerlendirmeli. Aile öyküsü bulunan erkeklerde 45, BRCA2 gibi yüksek riskli genetik değişiklik taşıyanlarda ise 40 yaşından itibaren tarama değerlendirmesi yapılmalı.
Astellas İlaç’ın koşulsuz desteğiyle düzenlenen Movember – Prostat Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında gerçekleştirilen toplantıda, “Prostat Uyandırmadan, Sen Uyan!” mottosuyla erken tanının önemine vurgu yapıldı. Erken tanı sayesinde prostat kanserinin tedavi edilebilirliğine ve hastaların yaşam kalitesinin korunabileceğine dikkat çekildi. 17-18








